Η capoeira δεν είναι απλώς μια σωματική πρακτική. Δεν είναι μόνο κίνηση, τεχνική ή παιχνίδι. Είναι σχέση. Σχέση με τον εαυτό, με τον άλλον και με την παράδοση που κουβαλάμε, είτε το συνειδητοποιούμε είτε όχι. Γι’ αυτό και η ηθική της capoeira δεν είναι κάτι πρόσθετο· είναι ο πυρήνας της.
Διαβάζοντας και μελετώντας το έργο του Nestor Capoeira, κουβαλώντας τη ζωντανή κληρονομιά του Mestre Bimba και του Mestre Pastinha, και εμπνεόμενος από τη διαδρομή και τη στάση ζωής του Mestre Cobra Mansa και των μαθητών τους, καταλαβαίνω όλο και πιο καθαρά ότι η capoeira γεννήθηκε για να εξευγενίζει τη δύναμη, όχι για να την επιδεικνύει.
Η capoeira γεννά αναπόφευκτα αίσθημα ικανότητας. Το σώμα δυναμώνει, ο χώρος ανοίγει, η παρουσία γίνεται πιο έντονη. Μαζί με αυτά έρχονται και η αυτοπροβολή, η ανάγκη αναγνώρισης, το εγώ. Αυτό δεν είναι λάθος· είναι ανθρώπινο. Το ζήτημα δεν είναι αν θα εμφανιστούν αυτά τα συναισθήματα, αλλά τι θα τα κάνουμε.
Χωρίς καθοδήγηση, η ικανότητα μετατρέπεται εύκολα σε κυριαρχία. Η αυτοπεποίθηση γλιστρά στην αλαζονεία. Το παιχνίδι χάνει τον διάλογό του και γίνεται μονολόγος. Εκεί αρχίζει να φαίνεται μια capoeira άδεια από ήθος, όπου ο άλλος δεν είναι συμπαίκτης αλλά μέσο επιβεβαίωσης. Μια capoeira που δεν ακούει, δεν περιμένει, δεν σέβεται τον χρόνο και τον ρυθμό του άλλου σώματος.
Ο Mestre Bimba έβαλε δομή όχι για να περιορίσει, αλλά για να προστατεύσει. Για να μάθει στον capoeirista ότι η δύναμη χρειάζεται όρια. Ο Mestre Pastinha κράτησε την αργή ροή για να θυμίζει ότι η σοφία δεν φωνάζει και ότι η ταπεινότητα είναι μορφή γνώσης. Ο Mestre Cobra Mansa μας επανέφερε ξανά και ξανά στην κοινότητα, γιατί χωρίς κοινότητα η capoeira χάνει τον λόγο ύπαρξής της.
Όταν η capoeira αποκόπτεται από την ηθική της, παύει να είναι πράξη ελευθερίας και γίνεται μηχανισμός αναπαραγωγής εξουσίας. Η roda μετατρέπεται σε σκηνή επίδειξης. Η παράδοση γίνεται άλλοθι. Ο mestre κινδυνεύει να γίνει αυθεντία χωρίς εσωτερικό έλεγχο και ο μαθητής να χάσει τη φωνή του αντί να τη βρει. Εκεί γεννιούνται τοξικές ιεραρχίες, συγκαλυμμένες βίες και εγωισμοί που φορούν το ένδυμα της «παλιάς σχολής».
Η capoeira, όμως, δεν γεννήθηκε για να φοβίζει. Γεννήθηκε για να επιβιώνει με ευφυΐα, για να παίζει με τον κίνδυνο χωρίς να τον θεοποιεί, για να δημιουργεί χώρο συνάντησης. Η ηθική της δεν είναι κανόνας γραμμένος σε χαρτί, αλλά στάση σώματος και ψυχής. Φαίνεται στο πώς μπαίνεις στη roda, στο πώς κοιτάς τον άλλον, στο αν αφήνεις χώρο ή τον καταλαμβάνεις.
Ως Mestre Ligeirinho, νιώθω ότι η μεγαλύτερη ευθύνη μου δεν είναι να δείξω πόσα ξέρω, αλλά να κρατώ καθαρό το πεδίο. Να θυμίζω ότι η capoeira χωρίς ήθος είναι απλώς κίνηση. Με ήθος, όμως, γίνεται δρόμος. Δρόμος που δεν υπόσχεται υπεροχή, αλλά επίγνωση. Και αυτό, για μένα, είναι η αληθινή της δύναμη.